بنام خدایی كه صبر ایوب را آفرید
آداب نوروزی آنها كه ماند و آنها كه فراموش شد !
از جشن های متعددی كه در ایران باستان مرسوم بوده یا از جشن های اندكی كه از آن عهد به یادگار مانده هیچ یك به طول و تفضیل نوروز نیست .
نوروز تنها جشنی است كه یك جشن كوچكتر (چهارشنبه سوری) به پیشواز آن می آید و جشنی دیگر (سیزده به در) به بدرقه آن . در واقع نوروز مقدمه و موخره ای دارد كه خود آنها به تنهای از جشنهای دیگری چون شب یلدا مفصل ترند .
:: حاجی فیروزها ::
حاجی فیروزها با چهره سیاه كرده دایره و دنبكی به دست می گیرند به خیابان می آیند و به رقص و شیرینكاری و خواندن اشعاری با ریتم و آهنگ رقص می پردازند :
حاجی فیروزه سالی یه روزه همه می دونن منم می دونم عید نوروزه . ارباب خودم سلام علیكم ارباب خودم سر تو بالا كن ارباب خودم منو نیگا كن ارباب خودم لطفی به ما كن . ارباب خودم بزبز قندی ارباب خودم چرا نمی خندی ؟
بشكن بشكنه بشكن من نمی شكنم بشكن اینجا بشكنم یار گله داره اونجا بشكنم یار گله داره این سیاه بیچاره چقد حوصله داره .
:: خانه تكانی ::
اما شاید خانه تكانی از اولین مراسم استقبال از نوروز باشد . در ایران معمولا ده پانزده روز مانده به نوروز خانه تكانی شروع می شود . در این آئین همه وسایل خانه گردگیری و شستشو می شود و پاك و پاكیزه می گردد . خانواده ها كوشش می كنند تا برای هر یك از اعضای خانواده خود یك دست لباس نو ویژه نوروز آینده خریداری كنند. زیرا به باور آنها تجلیل از نوروز در لباس خوش یمن است .خانه تكانی اما خیلی نزدیك تر به نوروز و در واقع در ساعات پیش از تحویل سال انجام می شود. اعضای خانواده تمام لباس و اثاثیه خانه را بیرون می برند و در روی برف یا سبزه تمیز می كنند . و كدبانوی خانه در خانه را به روی خود می بندد و همه قسمتهای خانه را تمیز می كند . این مراسم را در بدخشان (خدیردید) یا همان (خانه تكانی) می گویند . سپس روی دیوار و سقف خانه را با آرد (گل نگار) می كنند . این گل ها تصویر سم گوسفند آهو و آفتاب را دارد و سمبل فراوانی آسایش و خانه گرم است . این نقش ها تا بهار آینده باقی می مانند . تمیز كردن خانه تا غروب آفتاب ادامه می یابد . سپس شوهر و فرزندان وارد خانه می شوند و فرا رسیدن نوروز را به یكدیگر شاد باش می گویند . كدبانو به شانه راست آنها را آرد می پاشد كه نشانه سفیدی و صفای بهار است .
:: سبزه سبزاندن ::
پس از خانه تكانی نوبت كاشتن سبزه می شود . مادران حدود یك هفته مانده به نوروز مقداری گندم و عدس و ماش و شاهی در ظرف هائی زیبا می ریزند و خیس می دهند تا آهسته آهسته بروید و برای سفره نوروزی آماده گردد . سبزه سبز كردن بسیار قدیمی است . مثلا در دوره ساسانی در صحن دربار دوازده ستون از خشت خام بر پا می كردند و بر بالای هر ستون یكی از غلات مانند گندم – جو – ماش عدس – ذرت و . . . می رویاندند تا بدانند كدام غله در آن سال بهتر می روید و محصولش فراوانتر است.
در خانه ها نیز گفته اند كه هفت نوع سبزی می كاشتند تا آن را كه بهتر می روید بشناسند . گویا همین رسم فرخنده است كه هنوز هم به صورت گذاشتن سبزی برسر سفره هفت سین باقی مانده است .
:: كارت تبریك ::
یك هفته پیش از آغاز سال نو زمان ارسال كارت تبریك ها فرا می رسد . فرستادن كارت تبریك برای همه دوستان و آشنایان یك كار مرسوم است . اقوام و دوستانی كه در دیگر كشورها یا شهرها زندگی می كنند جای خود دارند .
:: چهارشنبه سوری ::
در این زمان دیگر چهارشنبه سوری فرا رسیده و باید از روی آتش پرید . چهار شنبه سوری خود به مثابه یك جشن مستقل آداب خود را دارد . چهارشنبه سوری شاد ترین جشن سال در طلیعه نوروز است همچنانكه سیزده به در شادترین جشن سال در بدرقه نوروز . در واقع چهارشنبه سوری آغاز جشن های نوروزی و سیزده به در در پایان آن شمرده می شود . ایرانیان آخرین سه شنبه سال خورشیدی را با افروختن آتش و پریدن از روی آن به استقبال نوروز می روند . مردم در این روز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان مراسمی را برگزار می كنند كه ریشه اش به قرنها پیش باز می گردد . قاشق زنی – آجیل مشكل گشا – پریدن از روی آتش – فالگوش ایستادن و . . .از مراسم اصلی شب چهارشنبه سوری است . ظاهرا مراسم چهارشنبه سوری برگرفته از آئینهای كهن ایرانیان است كه همچنان در میان آنها و با اشكال دیگر در میان باقی بازماندگان اقوام آریایی رواج دارد .
گرد آوردن بوته گیراندن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت (زردی من از تو سرخی تو از من)شاید مهمترین اصل شب چهارشنبه سوری است . هر چند كه در سالهای اخیر متاسفانه این رسم شیرین جایش را به ترقه بازی و استفاده از مواد محترقه و منفجره خطرناك داده است .
انداختن چادر بر سر و زدن قاشق بر هم از دیگر رسوم این شب است . معمولا جوانترها با انداختن چادری بر سر به در خانه همسایه ها رفته و با قاشق زدن از آنها شیرینی یا مشتی آجیل می گیرند .
:: آجیل چهارشنبه سوری ::
خوردن آجیل مشكل گشا كه بی شباهت به آجیل شب یلدا نیست از اصول چهارشنبه سوری است كه مردم با نیت دست یافتن به حاجتشان و یا رفع مشكلشان این آجیل را می خوردند .
ادامه دارد . . .
.....یا حق.....
نوشته شده در پنجشنبه 29 اسفند 1387 ساعت 02:32 ق.ظ توسط علیرضا خدامی | مطالب مرتبط ,
[
) ( ) ] [ ? ] [
5 ]